Diz kapağı ağrısı, yürürken, merdiven kullanırken, çömelirken, oturup kalkarken veya spor sırasında ortaya çıkabilen yaygın bir kas-iskelet sistemi yakınmasıdır. Bazı kişiler ağrıyı doğrudan diz kapağının üzerinde hissederken bazıları diz kapağının altında, çevresinde ya da arkasında tarif eder.
Özellikle “merdiven çıkarken dizim ağrıyor”, “uzun süre oturunca diz kapağım sızlıyor” veya “çömelirken dizimin ön tarafında ağrı oluyor” şeklindeki şikâyetler oldukça sık görülür. Ancak diz kapağı çevresinde hissedilen her ağrı aynı nedenden kaynaklanmaz.
Yazı İçeriği
Aşırı yüklenmeden tendon sorunlarına, patellofemoral ağrı sendromundan osteoartrite kadar farklı durumlar benzer yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle tedavi planından önce ağrının kaynağının doğru değerlendirilmesi önemlidir.
Akupunktur da diz ağrısı söz konusu olduğunda en sık araştırılan tamamlayıcı uygulamalardan biridir. Ancak akupunkturun her diz kapağı ağrısında uygun olduğu veya altta yatan sorunu ortadan kaldırdığı düşünülmemelidir. Bilimsel çalışmalar daha çok kronik diz ağrısı ve özellikle diz osteoartriti üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Diz kapağı ağrısı nedir?
Diz kapağı, tıbbi adıyla patella, diz ekleminin ön tarafında bulunan küçük bir kemiktir. Uyluğun ön tarafındaki kuadriseps kası ve patellar tendonla birlikte dizin açılıp kapanmasında önemli rol oynar.
Diz bükülüp açıldığında patella, uyluk kemiğinin alt bölümünde bulunan oluk üzerinde hareket eder. Bu hareket; yürüme, merdiven çıkma, oturma, kalkma ve çömelme gibi günlük aktivitelerin rahat biçimde yapılabilmesine katkı sağlar.
Diz kapağının alt yüzeyi ile uyluk kemiği arasındaki bölgeye patellofemoral eklem adı verilir. Bu bölgedeki kıkırdak, tendon, kas veya hareket mekanizmasıyla ilişkili problemler dizin ön tarafında ağrı oluşturabilir.
Diz kapağı ağrısının özellikle merdiven çıkma ve inme, çömelme, diz üstüne çökme ve uzun süre dizler bükülü oturma gibi hareketlerde belirginleşmesi sık rastlanan bir durumdur. Patellofemoral eklemle ilişkili problemlerde bu aktiviteler sırasında diz kapağı çevresine binen yük artabilir.
Diz kapağı ağrısı neden olur?
Diz kapağı ağrısının tek bir nedeni yoktur. Yaş, fiziksel aktivite düzeyi, yapılan spor, geçirilmiş yaralanmalar, kas kuvveti, eklem yapısı ve eşlik eden hastalıklar ağrının ortaya çıkmasında rol oynayabilir.
Ağrının tam yeri de önemlidir. Diz kapağının önünde, altında, arkasında veya yan taraflarında hissedilen ağrı farklı yapılardan kaynaklanabilir.
Patellofemoral ağrı sendromu nedir?
Dizin ön tarafındaki ağrının yaygın nedenlerinden biri patellofemoral ağrı sendromudur. Bu terim, diz kapağı çevresinde veya arkasında ortaya çıkan ağrıyı tanımlamak için kullanılır.
Spor yapan kişilerde sık görülmekle birlikte yalnızca sporcuları etkileyen bir problem değildir.
Ağrı çoğunlukla çömelme, koşma, merdiven kullanma veya dizlerin uzun süre bükülü kaldığı durumlarda belirginleşir. Bazı hastalar sinema, uçak veya uzun araba yolculuklarında uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken dizlerinin ön tarafında ağrı hissettiklerini ifade eder.
Patellofemoral ağrının gelişiminde tek bir faktörden söz etmek çoğu zaman mümkün değildir. Aktivite düzeyinin hızlı artırılması, tekrarlayan yüklenme, kalça ve uyluk çevresi kaslarının işlevi ile alt ekstremitenin hareket kontrolü birlikte değerlendirilebilir.
Diz kireçlenmesi diz kapağı ağrısına yol açar mı?
Evet. Osteoartrit, halk arasında daha çok “kireçlenme” olarak bilinen eklem hastalıklarından biridir ve diz ağrısının önemli nedenleri arasında yer alır.
Kireçlenme diz ekleminin farklı bölümlerini etkileyebilir. Diz kapağı ile uyluk kemiğinin temas ettiği patellofemoral bölgenin etkilenmesi durumunda ağrı daha çok dizin ön tarafında veya diz kapağının arkasında hissedilebilir.
Merdiven kullanmak, sandalyeden kalkmak, çömelmek ve diz üzerine çökmek şikâyetleri artırabilir. İleri durumlarda hareket sırasında sürtünme veya çıtırtı hissi de eşlik edebilir.
Bununla birlikte diz kapağında ağrı olması tek başına kireçlenme bulunduğunu göstermez. Genç bir hastadaki ön diz ağrısıyla ileri yaştaki bir hastada gelişen osteoartritin değerlendirilmesi ve tedavisi aynı değildir.
Patellar tendon sorunları ağrı yapar mı?
Diz kapağının altından kaval kemiğine doğru uzanan patellar tendon, dizin hareket mekanizmasının önemli parçalarından biridir.
Koşma ve sıçrama gibi tekrarlayan aktiviteler sırasında bu tendon yoğun yük altında kalabilir. Özellikle sporcularda tekrarlayan yüklenmeyle ilişkili patellar tendinopati gelişebilir.
Bu durumda ağrı genellikle diz kapağının hemen altında hissedilir. Aktiviteyle belirginleşebilir ve sıçrama, koşma ya da merdiven kullanma gibi hareketlerle artabilir.
Buradaki önemli nokta, tendon kaynaklı ağrı ile eklem içinden kaynaklanan ağrının aynı şekilde tedavi edilmemesidir.
Kas dengesizliği diz kapağı ağrısını etkiler mi?
Diz, vücudun geri kalanından bağımsız çalışan bir eklem değildir. Kalça, uyluk, diz ve ayak bileği hareket sırasında birbiriyle bağlantılı çalışır.
Bu nedenle diz kapağı ağrısı değerlendirilirken yalnızca ağrının bulunduğu noktaya odaklanmak yeterli olmayabilir.
Kalça çevresi kaslarının kuvveti, kuadriseps kasının işlevi, kişinin yürüme biçimi, spor tekniği ve alt ekstremite hareket kontrolü diz üzerine binen kuvvetleri etkileyebilir.
Bu tür durumlarda yalnızca ağrıyı azaltmaya çalışmak yerine ağrıya katkıda bulunabilecek fonksiyonel faktörlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Travma diz kapağı ağrısına neden olur mu?
Dizin üzerine düşmek, doğrudan darbe almak veya spor sırasında dizin zorlanması diz kapağı çevresinde ağrı oluşturabilir.
Travmanın şiddetine göre basit yumuşak doku zedelenmelerinden diz kapağı kırığına kadar farklı durumlar ortaya çıkabilir.
Özellikle travmanın ardından hızla gelişen şişlik, dize yük verememe, şekil bozukluğu veya çok şiddetli ağrı varsa yalnızca ağrı kesici yöntemlere yönelmek yerine öncelikle tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Diz kapağı kırıklarında eklem yüzeyindeki kıkırdak da etkilenebildiği için uzun vadeli sonuçlar açısından uygun değerlendirme önem taşır.
Diz kapağının altında ağrı neden olur?
Diz kapağının hemen altında hissedilen ağrı özellikle patellar tendonla ilişkili olabilir. Bununla birlikte ağrının yeri tek başına tanı koymak için yeterli değildir.
Yaşa göre farklı nedenler düşünülmesi gerekebilir. Egzersiz sırasında başlayan ağrı ile herhangi bir aktivite olmadan ortaya çıkan, gece devam eden veya şişlikle birlikte bulunan ağrı aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Bu nedenle “diz kapağının altında ağrı” bir tanı değil, araştırılması gereken bir belirtidir.
Merdiven çıkarken diz kapağı neden ağrır?
Merdiven çıkarken veya inerken dizin bükülme açısı ve diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki yük değişir.
Patellofemoral bölgeyle ilişkili problemlerde bu nedenle ağrı daha belirgin hale gelebilir. Patellofemoral artritte de merdiven kullanma, çömelme ve sandalyeden kalkma gibi aktiviteler tipik olarak yakınmaları artırabilir.
Ancak merdivende ağrı tek başına belirli bir hastalığın göstergesi değildir. Ağrının süresi, eşlik eden şişlik, yaş, travma öyküsü ve fizik muayene bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Dizden ses gelmesi her zaman hastalık belirtisi midir?
Dizden çıtırtı veya sürtünme sesi gelmesi oldukça sık görülür. Tıbbi olarak bu sesler bazen “krepitasyon” şeklinde tanımlanabilir.
Tek başına ses duyulması mutlaka ciddi bir diz problemi bulunduğu anlamına gelmez.
Ancak sesle birlikte ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı, takılma veya dizde kilitlenme bulunuyorsa değerlendirme daha önemli hale gelir.
Bu nedenle tedavi kararını yalnızca “dizimden ses geliyor” şikâyetine göre vermek doğru değildir.
Diz kapağı ağrısında hangi belirtiler önemlidir?
Diz ağrısının nedeni araştırılırken yalnızca ağrının şiddeti değil, nasıl başladığı ve hangi belirtilerin eşlik ettiği de önemlidir.
Özellikle şu durumlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:
- Ciddi travma sonrasında başlayan ağrı
- Diz üzerine basamama veya yürüyememe
- Hızla gelişen belirgin şişlik
- Dizde şekil bozukluğu
- Diz ekleminde belirgin kızarıklık ve sıcaklık artışı
- Ateşle birlikte gelişen diz ağrısı
- Dizin kilitlenmesi veya hareket ettirilememesi
- Ani gelişen belirgin güç kaybı veya boşalma hissi
Bu belirtilerin varlığında öncelik ağrıyı bastırmak değil, ciddi bir yaralanma veya başka bir hastalık bulunup bulunmadığının belirlenmesidir.
Diz kapağı ağrısı nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme ayrıntılı hasta öyküsüyle başlar.
Ağrının ne zaman başladığı, hangi hareketlerle arttığı, travma bulunup bulunmadığı, şişlik olup olmadığı ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği önemlidir.
Fizik muayenede dizin hareket açıklığı, hassasiyet noktaları, kas kuvveti, eklem stabilitesi ve diz kapağının hareketi değerlendirilebilir. Gerektiğinde kalça ve ayak bileğinin fonksiyonu da incelenebilir.
Her diz ağrısında MR çekilmesi gerektiği düşüncesi doğru değildir. Görüntüleme ihtiyacı hastanın yaşı, öyküsü, muayene bulguları ve düşünülen tanıya göre belirlenir.
Örneğin NICE, tipik osteoartrit bulguları olan 45 yaş üzerindeki kişilerde tanının çoğu zaman klinik olarak konulabileceğini ve atipik bulgular olmadığı sürece rutin görüntülemenin gerekli olmadığını belirtmektedir.
Diz kapağı ağrısı nasıl tedavi edilir?
Tedavinin şekli altta yatan nedene göre değişir.
Bir kişide sorun aşırı yüklenmeyle ilişkiliyken başka bir kişide osteoartrit, tendon problemi veya travmatik yaralanma bulunabilir. Bu nedenle herkese uygulanabilecek tek bir diz ağrısı tedavisinden söz etmek mümkün değildir.
Kas-iskelet sistemi kaynaklı birçok diz probleminde kontrollü egzersiz ve uygun rehabilitasyon önemli bir yere sahiptir.
Özellikle osteoartritte kişiye göre planlanan kas kuvvetlendirme ve aerobik egzersiz temel tedavi yaklaşımları arasında kabul edilmektedir. Fazla kilo veya obezite bulunan kişilerde uygun kilo yönetimi de diz üzerindeki mekanik yükün ve belirtilerin azaltılmasına katkıda bulunabilir.
Tedavi planında gerektiğinde ilaçlar, fizik tedavi uygulamaları, aktivite düzenlemesi veya farklı tıbbi girişimler de değerlendirilebilir.
Diz kapağı ağrısında akupunktur uygulanabilir mi?
Akupunktur konusunda doğru sorunun “Diz ağrısına akupunktur iyi gelir mi?” yerine “Hangi tür diz ağrısında, hangi hastada ve hangi amaçla değerlendirilebilir?” olması daha uygundur.
Çünkü akut travma, kırık, enfeksiyon veya cerrahi değerlendirme gerektiren mekanik bir sorunun tedavisi ile uzun süredir devam eden kronik diz ağrısının yönetimi birbirinden farklıdır.
Akupunktur konusunda bilimsel çalışmalar özellikle kronik ağrı ve diz osteoartriti üzerinde yoğunlaşmaktadır.
NCCIH tarafından özetlenen araştırmalar, akupunkturun diz osteoartritiyle ilişkili ağrıda bazı hastalarda yardımcı olabileceğini, ancak elde edilen etkinin genellikle mütevazı olduğunu ve araştırma sonuçlarının tamamen aynı yönde olmadığını belirtmektedir.
Bu nedenle akupunkturun herkeste aynı sonucu oluşturacağı veya dizdeki yapısal problemi ortadan kaldıracağı söylenemez.
Diz kireçlenmesinde akupunktur kullanılabilir mi?
Bu konuda uluslararası klinik rehberlerin yaklaşımı aynı değildir.
American College of Rheumatology ve Arthritis Foundation tarafından hazırlanan osteoartrit rehberinde akupunktur diz osteoartriti için koşullu bir seçenek olarak değerlendirilmiştir. Bu, güçlü veya herkese uygulanması gereken bir öneri anlamına gelmez.
Buna karşılık İngiltere NICE osteoartrit rehberi, mevcut kanıtları ve maliyet-etkinlik değerlendirmesini göz önünde bulundurarak osteoartrit yönetiminde akupunktur veya kuru iğneleme önerilmemektedir.
Rehberler arasındaki bu farklılık önemli bir noktayı gösterir: diz osteoartritinde akupunktur konusunda bilimsel kanıtlar tamamen tartışmasız değildir.
Bu nedenle uygulama kararı hastanın klinik durumu, tanısı, beklentileri ve diğer tedavi seçenekleri göz önünde bulundurularak bireysel şekilde verilmelidir.
Akupunktur diğer diz kapağı ağrılarında uygulanabilir mi?
Patellofemoral ağrı, tendon problemleri veya farklı mekanik diz sorunları için akupunktura ilişkin bilimsel veri, diz osteoartritine kıyasla daha sınırlıdır.
Bu nedenle yalnızca dizin ön tarafında ağrı bulunması, doğrudan akupunktur uygulanması için yeterli bir gerekçe değildir.
Örneğin patellofemoral ağrıda kişinin yüklenme düzeni, kalça ve uyluk kaslarının işlevi, hareket kontrolü ve egzersiz programı gibi faktörlerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Akupunktur tercih edilecekse, altta yatan nedenin değerlendirilmesinin ve gerekli rehabilitasyon yaklaşımının yerine geçmemelidir.
Akupunkturun öncelikli olmadığı durumlar nelerdir?
Yeni meydana gelmiş ciddi bir diz yaralanması, kırık şüphesi, enfeksiyon belirtileri, belirgin eklem şişliği veya dize yük verememe gibi durumlarda öncelik doğru tanının konulmasıdır.
Akupunkturun kopmuş bir bağı onarması, kırığı tedavi etmesi veya ileri derecede mekanik eklem problemini ortadan kaldırması beklenmez.
Aynı şekilde yalnızca ağrının geçici olarak azalması, altta yatan hastalığın düzeldiği anlamına gelmeyebilir.
Bu nedenle özellikle nedeni bilinmeyen ve uzun süredir devam eden diz ağrısında tedavi öncesinde hekim değerlendirmesi önem taşır.
Akupunktur tek başına uygulanmalı mı?
Diz ağrısının birçok türünde tedaviyi yalnızca tek bir yönteme indirgemek doğru değildir.
Özellikle diz osteoartritinde egzersiz, fiziksel aktivitenin düzenlenmesi ve gerekli hastalarda kilo yönetimi tedavinin temel parçalarıdır. NICE, kişiye özel terapötik egzersizi osteoartrit tedavisinin temel yaklaşımlarından biri olarak önermektedir.
Akupunktur tercih edilen hastalarda da bu uygulamanın gerekli egzersiz, rehabilitasyon ve diğer tıbbi tedavilerin yerine geçmesi beklenmemelidir.
Amaç yalnızca ağrının kısa süreli olarak azaltılması değil, kişinin günlük yaşam fonksiyonunun ve hareket kapasitesinin mümkün olduğunca korunmasıdır.
Akupunktur kaç seansta etki gösterir?
Her hasta için geçerli tek bir seans sayısı vermek bilimsel olarak doğru değildir.
Ağrının nedeni, ne kadar süredir devam ettiği, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, kullanılan diğer tedaviler ve kişinin uygulamaya verdiği yanıt seans planını etkileyebilir.
Bu nedenle “3 seansta geçer” veya “10 seansta kesin sonuç alınır” gibi genellemelerden kaçınılmalıdır.
Tedavi sürecinde hastanın ağrı düzeyi kadar yürüme, merdiven çıkma, oturup kalkma gibi günlük işlevlerinde değişiklik olup olmadığı da izlenmelidir.
Yeterli klinik yarar görülmüyorsa tedavi planının yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Diz kapağı ağrısı olan kişi günlük yaşamda nelere dikkat edebilir?
Öncelikle ağrıyı sürekli artıran hareketlerin ve yüklenme biçimlerinin fark edilmesi önemlidir.
Ancak bu, kişinin uzun süre tamamen hareketsiz kalması gerektiği anlamına gelmez. Özellikle kronik diz problemlerinde uygun seviyede fiziksel aktivitenin devam ettirilmesi çoğu zaman tedavi planının önemli bir parçasıdır.
Egzersiz yoğunluğunun aniden artırılmaması, spora yeni başlayan kişilerin yüklenmeyi kademeli şekilde artırması ve tekrarlayan ağrı varsa nedeninin değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Osteoartritte düzenli terapötik egzersiz, başlangıçta kısa süreli rahatsızlık oluşturabilse bile uzun vadede ağrı, fonksiyon ve yaşam kalitesi açısından yarar sağlayabilir.
Diz kapağı ağrısı ne zaman doktora başvurmayı gerektirir?
Hafif ve kısa süreli ağrılar bazen yüklenmeyle ilişkili olabilir. Ancak ağrı sürekli tekrarlıyorsa, birkaç haftadır devam ediyorsa, günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa veya giderek artıyorsa değerlendirme yapılması uygun olur.
Özellikle ağrıya şişlik, kilitlenme, hareket kısıtlılığı veya dize güvenememe hissi eşlik ediyorsa altta yatan neden araştırılmalıdır.
Tedavi seçimini ağrının adına göre değil, tanıya göre yapmak daha doğru bir yaklaşımdır.
Diz Kapağı Ağrısı hakkında sık sorulanlar
- Diz kapağı ağrısı kireçlenme belirtisi midir?
Her zaman değildir. Osteoartrit diz kapağı çevresinde ağrı oluşturabilir; ancak patellofemoral ağrı sendromu, tendon problemleri, aşırı kullanım ve travma gibi birçok farklı durum aynı bölgede ağrıya neden olabilir.
- Çömelirken diz kapağı neden ağrır?
Çömelme sırasında patellofemoral ekleme binen yük artar. Bu nedenle diz kapağı çevresindeki bazı problemlerde çömelirken ağrı daha belirgin hale gelebilir. Tek başına bu belirti kesin tanı koydurmaz.
- Uzun süre oturunca diz kapağı neden ağrır?
Dizlerin uzun süre bükülü kalması patellofemoral bölgedeki yükü artırabilir. Patellofemoral ağrısı bulunan bazı kişilerde uzun süre oturma sonrasında ön diz ağrısı belirginleşebilir.
- Diz kapağı ağrısında MR gerekli midir?
Her hastada gerekli değildir. Görüntüleme kararı kişinin yaşı, travma öyküsü, muayene bulguları ve düşünülen hastalığa göre verilir.
- Akupunktur diz kapağı ağrısını tamamen geçirir mi?
Böyle bir garanti vermek doğru değildir. Akupunkturla ilgili olumlu sonuç bildiren çalışmalar özellikle kronik diz ağrısı ve diz osteoartriti üzerinde yoğunlaşmaktadır; ancak yararın büyüklüğü değişkendir ve uluslararası klinik rehberlerin önerileri de birbirinden farklıdır.
- Diz kapağı ağrısında akupunkturdan önce muayene gerekir mi?
Özellikle nedeni bilinmeyen, tekrarlayan veya uzun süredir devam eden diz ağrılarında evet. Öncelikle ağrının olası nedeni değerlendirilmelidir. Böylece akupunktur dahil hangi yaklaşımın uygun olup olmadığı daha sağlıklı şekilde belirlenebilir.
Diz kapağı ağrısı tek başına bir hastalık değildir. Patellofemoral ağrı sendromu, tendon problemleri, osteoartrit, aşırı kullanım veya travma gibi farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir.
Bu nedenle etkili bir tedavi planının ilk basamağı ağrının nereden kaynaklandığını anlamaktır.
Akupunktur konusunda bilimsel araştırmalar özellikle kronik diz ağrısı ve diz osteoartritine odaklanmıştır. Bazı çalışmalar ağrı yönetiminde yarar olabileceğini gösterirken klinik rehberler arasında akupunkturun kullanımı konusunda görüş farklılıkları bulunmaktadır.
Bu nedenle akupunktur, her diz kapağı ağrısı için otomatik olarak uygulanacak bir yöntem şeklinde değil; doğru tanı konulduktan sonra, hastanın klinik durumu ve diğer tedavi seçenekleriyle birlikte değerlendirilebilecek tamamlayıcı bir yaklaşım olarak ele alınmalıdır.
Diz ağrısının uzun sürmesi, tekrarlaması veya günlük yaşamı etkilemesi durumunda yalnızca ağrıyı azaltmaya çalışmak yerine ağrının nedenini belirlemeye yönelik tıbbi değerlendirme yapılması en uygun yaklaşım olacaktır.
