Elde uyuşma, parmaklarda karıncalanma, kola yayılan ağrı, bacakta yanma veya elektrik çarpması hissi gibi yakınmalar toplumda çoğu zaman sinir sıkışması olarak tanımlanır. Ancak “sinir sıkışması” tek bir hastalığın adı değildir. Sinirin nerede etkilendiğine, basının nedenine ve sinir üzerindeki etkilenmenin derecesine göre belirtiler ve tedavi seçenekleri değişebilir.
Yazı İçeriği
Örneğin el bileğinde median sinirin sıkışması karpal tünel sendromuna, dirsek çevresinde ulnar sinirin etkilenmesi farklı bir tuzak nöropatiye, boyundaki sinir köklerinin baskı altında kalması ise kola yayılan ağrı ve uyuşmaya neden olabilir. Benzer şekilde bel bölgesindeki sinir köklerinin etkilenmesi bacak boyunca hissedilen ağrı, uyuşma veya güç kaybıyla kendini gösterebilir.
Bu nedenle sinir sıkışması belirtileri yaşayan bir kişide yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakarak tedavi planlamak doğru değildir. Sinirin nerede etkilendiğinin ve kalıcı sinir hasarı riski bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi önem taşır.
Akupunktur da sinir kaynaklı ağrı ve bazı nöropatik yakınmalar için araştırılan yöntemlerden biridir. Ancak “sinir sıkışması” çok geniş bir hastalık grubunu kapsadığı için akupunkturun bütün sinir basılarında aynı etkiyi gösterdiğini söylemek mümkün değildir. Ayrıca akupunktur, bir sinirin üzerindeki ciddi mekanik basıyı anatomik olarak ortadan kaldıran bir yöntem değildir.
Sinir Sıkışması Nedir?
Sinir sıkışması, bir sinirin çevresindeki kemik, bağ, kas, tendon veya başka dokular nedeniyle normalden fazla basınca maruz kalmasını tanımlamak için kullanılan genel bir ifadedir.
Sinirler beyinden ve omurilikten vücudun farklı bölgelerine elektriksel sinyaller taşır. Duyu, kas hareketleri ve bazı otomatik vücut fonksiyonları sinir sistemi aracılığıyla kontrol edilir.
Bir sinir belirli bir noktada uzun süre baskı altında kaldığında sinirin işlevi etkilenebilir. Bunun sonucunda;
- uyuşma,
- karıncalanma,
- yanma,
- ağrı,
- elektriklenme hissi,
- kas güçsüzlüğü
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Periferik sinirlerin etkilenmesi durumunda belirtilerin türü, hangi sinir liflerinin hasar gördüğüne bağlı olarak değişebilir. NINDS, duyu sinirlerinin etkilenmesinde ağrı ve karıncalanma; motor sinirlerin etkilenmesinde ise kas güçsüzlüğü, kramplar ve ileri durumlarda kaslarda küçülme görülebileceğini belirtmektedir.
Sinir Sıkışması Belirtileri Nelerdir?
Sinir sıkışması belirtileri her hastada aynı değildir.
Belirtiler sinirin bulunduğu bölgeye göre değişmekle birlikte en sık karşılaşılan yakınmalar şunlardır:
- Belirli bir bölgede uyuşma
- Karıncalanma veya iğnelenme hissi
- Yanma
- Elektrik çarpmasına benzeyen ağrı
- Kola veya bacağa yayılan ağrı
- Dokunmaya karşı hassasiyet
- Kas kuvvetinde azalma
- El becerilerinde bozulma
- Eşyaları düşürme
- Yürümede veya denge sağlamada güçlük
Duyu sinirlerinin etkilenmesi özellikle uyuşma ve karıncalanmaya, motor sinirlerin etkilenmesi ise güç kaybına neden olabilir. Bu nedenle yalnızca ağrının şiddeti değil, beraberinde kas gücünde azalma olup olmadığı da önemlidir.
Sinir Sıkışması Neden Olur?
Sinir sıkışması neden olur? sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Sinirin anatomik olarak dar bir kanaldan geçtiği bölgelerde çevre dokulardaki değişiklikler sinir üzerinde basıncı artırabilir. Bunun yanında omurgadaki disk, eklem veya kemik değişiklikleri sinir köklerini etkileyebilir.
Olası nedenler arasında;
- tekrarlayan hareketler,
- uzun süre aynı pozisyonda kalma,
- travmalar,
- kırık veya çıkık sonrası anatomik değişiklikler,
- tendon ve çevre dokulardaki şişlik,
- eklem hastalıkları,
- disk fıtıkları,
- omurgadaki dejeneratif değişiklikler,
- bazı metabolik ve sistemik hastalıklar
yer alabilir.
Bazı kişilerde ise anatomik yapı sinir sıkışmasına yatkınlık oluşturabilir.
Örneğin karpal tünel sendromunda median sinir, el bileğindeki dar karpal tünel içerisinden geçerken baskı altında kalır. Bu durumda elde uyuşma, karıncalanma, ağrı ve ileri vakalarda güçsüzlük görülebilir.
Elde Sinir Sıkışması Nasıl Anlaşılır?
Elde sinir sıkışması denildiğinde en sık akla gelen hastalıklardan biri karpal tünel sendromudur.
Karpal tünel sendromunda median sinir el bileği seviyesinde etkilenir ve belirtiler çoğunlukla;
- başparmak,
- işaret parmağı,
- orta parmak,
- yüzük parmağının bir bölümünde
hissedilir.
Gece artan uyuşma, eli sallama ihtiyacı, kavrama gücünde azalma ve küçük eşyaları tutmakta zorlanma görülebilir.
Median sinir üzerindeki bası uzun süre devam ederse kalıcı duyu kaybı veya el kaslarında güçsüzlük gelişebilir. Bu nedenle ilerleyen belirtilerin yalnızca ağrı azaltıcı yöntemlerle uzun süre ertelenmemesi gerekir.
Ancak elde uyuşma her zaman karpal tünel anlamına gelmez. Boyundaki sinir kökü problemleri veya dirsek çevresindeki farklı sinir sıkışmaları da ele kadar yayılan belirtiler oluşturabilir.
Kolda Sinir Sıkışması Belirtileri Nelerdir?
Kolda sinir sıkışması belirtileri, sinirin hangi seviyede etkilendiğine göre değişebilir.
Boyundaki bir sinir kökünün bası altında kalması durumunda ağrı boyundan omuza ve kola doğru yayılabilir. Bazı kişilerde uyuşma, karıncalanma veya belirli kas gruplarında güç kaybı da görülebilir.
Sinir daha aşağı seviyede, örneğin dirsek çevresinde sıkışıyorsa belirtilerin dağılımı farklılaşabilir.
Bu nedenle “kolum uyuşuyor” şikâyeti tek başına sinirin nerede sıkıştığını göstermez.
Muayenede uyuşmanın hangi parmaklara yayıldığı, refleksler, kas kuvveti ve boyun hareketleri gibi özellikler değerlendirilerek sinirin olası etkilenme bölgesi hakkında bilgi edinilebilir.
Boyunda Sinir Sıkışması Ne Anlama Gelir?
Halk arasında boyunda sinir sıkışması olarak ifade edilen durum çoğu zaman servikal radikülopatiyi tanımlamak için kullanılır.
Boyun omurgasından çıkan sinir köklerinden biri bası veya irritasyona uğradığında;
- boyun ağrısı,
- omuz ağrısı,
- kola yayılan ağrı,
- el veya parmaklarda uyuşma,
- karıncalanma,
- kas güçsüzlüğü
görülebilir.
NICE, servikal radikülopatisi bulunan kişilerde özellikle el veya bacaklarda güçsüzlük, yürüme bozukluğu ya da yeni gelişen mesane ve bağırsak kontrol değişiklikleri gibi bulgular varsa daha ileri değerlendirme gerekebileceğini belirtmektedir.
Bu tür nörolojik belirtiler varsa yalnızca ağrı tedavisine yönelmek doğru değildir.
Belde Sinir Sıkışması ve Siyatik Aynı Şey midir?
Tam olarak aynı değildir.
Belde sinir sıkışması halk arasında bel bölgesindeki sinir köklerinin etkilenmesini ifade etmek için kullanılabilir. Siyatik ise çoğunlukla bel veya sakral sinir köklerinden kaynaklanan ve bacak boyunca yayılan sinir ağrısını tanımlamak için kullanılan bir terimdir.
Bel bölgesindeki disk fıtığı veya başka yapısal değişiklikler sinir köküne baskı yaptığında;
- kalçaya yayılan ağrı,
- bacağın arkasında veya yanında ağrı,
- uyuşma,
- karıncalanma,
- güçsüzlük
oluşabilir.
NICE, siyatiği lumbosakral sinir kökü patolojisine bağlı bacak ağrısı olarak tanımlamakta ve ilerleyici nörolojik kayıp veya kauda ekuina sendromu gibi durumların acil değerlendirme gerektirdiğini vurgulamaktadır.
Bacakta Sinir Sıkışması Belirtileri Nelerdir?
Bacakta sinir sıkışması belirtileri yalnızca ağrıdan oluşmayabilir.
Hasta;
- bacağa yayılan yanma,
- elektrik çarpması hissi,
- uyuşma,
- iğnelenme,
- ayakta his azalması,
- belirli kaslarda güç kaybı
tarif edebilir.
Örneğin bel bölgesindeki sinir kökü etkilenmesi ağrının kalçadan bacağa doğru yayılmasına neden olabilir.
Sinir etkilenmesi ileri düzeydeyse ayak bileğini veya parmakları kaldırmada güçlük gibi motor belirtiler gelişebilir. Yeni veya ilerleyici güç kaybı, basit bir ağrı şikâyetinden daha önemli bir nörolojik bulgu olarak değerlendirilmelidir.
Sinir Sıkışması Ağrısı Nasıl Hissedilir?
Sinir kaynaklı ağrı, klasik kas ağrısından farklı özellikler gösterebilir.
Hastalar ağrıyı sıklıkla;
- yanma,
- elektriklenme,
- bıçak saplanması,
- iğne batması,
- keskin bir şok,
- karıncalanma
şeklinde tarif eder.
Bazı nöropatik ağrılarda normalde ağrı oluşturmaması gereken hafif dokunma bile ağrılı hale gelebilir. Bu duruma allodini adı verilir. NINDS, nöropatik ağrının bazı kişilerde geceleri daha belirgin olabileceğini ve hafif temasın bile ciddi ağrıya yol açabileceğini bildirmektedir.
Bununla birlikte her uyuşma veya karıncalanma sinir sıkışması nedeniyle ortaya çıkmaz. Diyabet, vitamin eksiklikleri ve farklı nörolojik hastalıklar da periferik sinirleri etkileyebilir.
Psikolojik Sinir Sıkışması Diye Bir Hastalık Var mıdır?
İnternette “psikolojik sinir sıkışması belirtileri” şeklinde aramalar yapılmaktadır. Ancak “psikolojik sinir sıkışması” standart bir tıbbi tanı değildir.
Stres ve kaygı vücuttaki ağrı algısını, kas gerginliğini ve kişinin belirtilere verdiği yanıtı etkileyebilir. Hiperventilasyon gibi durumlar ellerde ve çevresinde karıncalanmaya da yol açabilir.
Ancak psikolojik stres bir siniri anatomik olarak kemik veya bağ dokusu arasında sıkıştıran bir mekanizma olarak değerlendirilmez.
Bu nedenle sürekli uyuşma, karıncalanma veya güç kaybının yalnızca strese bağlanması doğru değildir. Öncelikle nörolojik ve kas-iskelet sistemi nedenlerinin değerlendirilmesi gerekir.
Sinir Sıkışması Nasıl Teşhis Edilir?
Sinir sıkışması tanısı hastanın öyküsü ve nörolojik muayeneyle başlar.
Hekim;
- belirtilerin başladığı zamanı,
- ağrının yayılımını,
- uyuşmanın hangi bölgede olduğunu,
- kas gücünü,
- refleksleri,
- duyu kaybını,
- belirtileri artıran hareketleri
değerlendirebilir.
Gerekli durumlarda EMG ve sinir iletim çalışmaları, sinirin işlevi hakkında bilgi sağlayabilir. Bu testler özellikle el ve kol bölgesindeki periferik sinir sıkışmalarının değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Omurgayla ilişkili bir sorun düşünülüyorsa görüntüleme yöntemleri gerekli olabilir. Ancak her uyuşma veya ağrı şikâyetinde otomatik olarak MR çekilmesi gerekmez. Özellikle omurga kaynaklı ağrılarda görüntülemenin, sonucu tedavi planını değiştirecek durumlarda kullanılması önerilir.
Sinir Sıkışmasına Ne İyi Gelir?
Sinir sıkışmasına ne iyi gelir? sorusunun cevabı sinirin nerede ve neden etkilendiğine bağlıdır.
Hafif karpal tünel sendromuyla ciddi bir bel fıtığına bağlı ilerleyici motor kayıp aynı yöntemlerle tedavi edilemez.
Tedavi seçenekleri duruma göre;
- aktivitenin düzenlenmesi,
- uygun pozisyonlama,
- atel kullanımı,
- fizik tedavi ve rehabilitasyon,
- sinir mobilizasyon egzersizleri,
- hekim tarafından uygun görülen ilaçlar,
- bazı hastalarda enjeksiyonlar,
- gerekli durumlarda cerrahi dekompresyon
içerebilir.
Örneğin karpal tünel sendromunda gece kullanılan el bileği ateli bazı hastalarda belirtilerin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak median sinir üzerindeki bası ilerliyor ve kalıcı nörolojik kayıp gelişiyorsa cerrahi dekompresyon gündeme gelebilir.
Tedavinin amacı yalnızca ağrıyı azaltmak değil, mümkün olduğunda sinirin daha fazla zarar görmesini önlemektir.
Sinir Sıkışması Kendiliğinden Geçebilir mi?
Bazı hafif sinir irritasyonlarında belirtiler yüklenmenin azalmasıyla gerileyebilir.
Ancak sinir sıkışması nasıl geçer? sorusuna “beklemek yeterlidir” şeklinde genel bir cevap vermek doğru değildir.
Basının derecesi, süresi ve motor sinirlerin etkilenip etkilenmediği önemlidir.
Özellikle;
- uyuşmanın sürekli hale gelmesi,
- kas gücünün azalması,
- kaslarda küçülme,
- eşyaları tutmakta zorlanma,
- yürüme güçlüğü
gibi belirtiler varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Sinir uzun süre ciddi baskı altında kaldığında bazı fonksiyon kayıplarının tamamen geri dönmesi zorlaşabilir. Karpal tünel sendromunda da uzun süreli sinir basısının kalıcı duyu ve güç kaybına neden olabileceği bildirilmektedir.
Sinir Sıkışmasında Akupunktur Uygulanabilir mi?
Sinir sıkışmasında akupunktur konusunda en önemli nokta, “sinir sıkışması”nın tek bir hastalık olmamasıdır.
Akupunkturun etkisi farklı nörolojik ve ağrılı durumlarda ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Örneğin karpal tünel sendromuyla ilgili 12 çalışma ve 869 kişiyi içeren 2018 tarihli bir incelemede, akupunktur ve lazer akupunkturun sahte akupunktura kıyasla belirtiler üzerinde çok az etkisi olabileceği veya belirgin fark oluşturmayabileceği sonucuna varılmıştır. Akupunkturun diğer tedavilere kıyasla ne ölçüde etkili olduğu ise belirsiz bulunmuştur.
Periferik nöropatiler üzerine yapılan bazı daha eski çalışmalar olumlu sonuçlar bildirmiş olsa da çalışmalar arasında hasta grupları, yöntemler ve kalite açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu nedenle bütün sinir sıkışması türlerine genellenebilecek güçlü bir kanıttan söz etmek mümkün değildir.
Akupunktur Sıkışan Siniri Açabilir mi?
Bu sorunun cevabı özellikle önemlidir.
Akupunktur mekanik olarak sıkışmış bir siniri serbestleştiren bir işlem değildir.
Örneğin karpal tünelde median sinir ciddi şekilde baskı altındaysa akupunktur karpal tüneli anatomik olarak genişletmez. Benzer şekilde fıtıklaşmış bir diski yerine çekmez veya sinir kökü üzerindeki kemik basısını ortadan kaldırmaz.
Akupunkturun araştırıldığı temel alan ağrı ve bazı duyusal belirtilerin modülasyonudur.
Bu nedenle ağrının azalması, sinirin üzerindeki anatomik baskının ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Özellikle kuvvet kaybı veya ilerleyici nörolojik bulgular bulunan hastalarda yalnızca semptomların azalmasına bakarak gerekli tıbbi veya cerrahi değerlendirmenin ertelenmesi uygun değildir.
Siyatik ve Sinir Kökü Ağrısında Akupunktur Kullanılabilir mi?
Bel ve bacağa yayılan ağrı konusunda akupunkturla ilgili bilimsel veriler ve klinik kılavuzlar tamamen aynı yönde değildir.
NCCIH, akupunkturun kronik bel ağrısında ağrı ve fonksiyon üzerinde küçük veya orta düzeyde fayda gösterebildiğini bildiren çalışmalar bulunduğunu belirtmektedir.
Buna karşılık NICE, bel ağrısı ve siyatik yönetiminde akupunkturun rutin olarak sunulmamasını önermektedir.
Bu farklılık, “akupunktur sinir sıkışmasına kesin iyi gelir” şeklindeki genellemelerin neden bilimsel olarak doğru olmadığını göstermektedir.
Tedavi kararı hastanın tanısı, nörolojik bulguları ve mevcut tedavi seçenekleri dikkate alınarak bireysel şekilde verilmelidir.
Akupunktur Kaç Seansta Etki Gösterir?
Sinir sıkışmasında akupunktur kaç seans uygulanır? sorusu için bütün hastalara uygun tek bir sayı yoktur.
Çünkü karpal tünel, siyatik, periferik nöropati veya farklı sinir ağrıları üzerine yapılan çalışmalarda uygulama protokolleri birbirinden farklıdır.
Seans sayısı;
- tanıya,
- belirtilerin süresine,
- sinir hasarının derecesine,
- ağrı şiddetine,
- eşlik eden hastalıklara,
- uygulamaya verilen yanıta
göre değişebilir.
Bu nedenle “5 seansta sinir sıkışması geçer” veya “10 seansta kesin sonuç alınır” gibi ifadeler bilimsel olarak desteklenmez.
Uygulama sırasında yalnızca ağrının azalıp azalmadığına değil, uyuşma, kas kuvveti ve günlük fonksiyonlarda değişiklik olup olmadığına da bakılması gerekir.
Sinir Sıkışmasında Akupunktur Tek Başına Yeterli midir?
Genellikle sinir sıkışmasının tedavisini yalnızca tek bir uygulamaya indirgemek doğru değildir.
Akupunktur kullanılacaksa da;
- doğru tanının konulması,
- basının derecesinin belirlenmesi,
- gerekli egzersiz ve rehabilitasyonun yapılması,
- uygun durumlarda atel kullanılması,
- eşlik eden hastalıkların tedavi edilmesi,
- ilerleyici sinir hasarında cerrahi değerlendirme yapılması
ihmal edilmemelidir.
Özellikle kas güçsüzlüğü bulunan bir hastada yalnızca ağrının azalmasına odaklanmak ciddi sinir etkilenmesinin gözden kaçmasına yol açabilir.
Hangi Belirtilerde Gecikmeden Değerlendirme Yapılmalıdır?
Sinir ağrılarının büyük bölümü acil değildir. Ancak bazı bulgular daha hızlı tıbbi değerlendirme gerektirir.
Özellikle;
- hızla ilerleyen kas güçsüzlüğü,
- ayakta veya elde belirgin güç kaybı,
- yürüme bozukluğu,
- iki bacakta birden ciddi uyuşma veya güçsüzlük,
- genital veya makat çevresinde his kaybı,
- yeni gelişen idrar veya dışkı kontrol problemi,
- ciddi travma sonrası gelişen nörolojik belirtiler
varsa beklenmemelidir.
NICE, yeni mesane veya bağırsak kontrol bozukluğu, yürüme bozukluğu ve ilerleyici motor belirtiler gibi bulguların nörolojik açıdan önemli olabileceğini belirtmektedir.
Sinir Sıkışması hakkında sık sorulanlar
- Sinir sıkışması uyuşma yapar mı?
Evet. Duyu sinirlerinin etkilenmesi uyuşma, karıncalanma ve yanma hissine yol açabilir. Ancak bütün uyuşmalar sinir sıkışması kaynaklı değildir.
- Sinir sıkışması güç kaybı yapar mı?
Motor sinir liflerinin etkilenmesi durumunda kas gücünde azalma görülebilir. İlerleyici güç kaybı önemli bir bulgudur ve değerlendirilmelidir.
- Sinir sıkışması ağrısı gece artar mı?
Bazı sinir sıkışmalarında evet. Örneğin karpal tünel sendromunda gece uyuşması ve ağrı oldukça tipiktir. Genel nöropatik ağrı da bazı kişilerde geceleri daha belirgin hale gelebilir.
- Sinir sıkışması MR'da çıkar mı?
Sinirin sıkıştığı bölgeye göre değişir. Omurga kaynaklı nedenlerde MR yararlı olabilirken el ve bilekteki bazı tuzak nöropatilerde klinik muayene, ultrason veya sinir iletim testleri daha uygun olabilir. Her hastada MR gerekli değildir.
- Akupunktur sinir sıkışmasını tamamen geçirir mi?
Mevcut bilimsel veriler böyle bir garanti verilmesini desteklemez. Akupunkturun bazı ağrı ve nöropatik belirtiler üzerinde etkisi araştırılmıştır ancak bir sinirin üzerindeki ciddi anatomik basıyı ortadan kaldırdığı gösterilmiş değildir. Karpal tünel sendromunda akupunkturun sahte uygulamaya karşı üstünlüğü de sınırlı veya belirsiz bulunmuştur.
- Akupunktur sinir sıkışması ameliyatının yerine geçebilir mi?
İleri derecede sinir basısı, ilerleyici güç kaybı veya kalıcı nörolojik hasar riski bulunan hastalarda gerekli dekompresyon işleminin yerine geçmez. Cerrahi gerekip gerekmediği sıkışmanın yeri ve derecesine göre değerlendirilmelidir.
Sinir Sıkışmasında Doğru Yaklaşım Neden Önemlidir?
Sinir sıkışması tek bir hastalığı değil, sinirin farklı bölgelerde ve farklı nedenlerle etkilenebildiği geniş bir klinik grubu tanımlar.
Bir kişide sorun el bileğindeki median sinir basısıyken başka bir kişide boyun veya bel omurgasından çıkan sinir kökleri etkilenmiş olabilir. Bu nedenle yalnızca “elim uyuşuyor” veya “bacağımda elektriklenme var” şikâyetine bakarak aynı tedaviyi uygulamak doğru değildir.
Özellikle uyuşmaya kas güçsüzlüğü, el becerilerinde kayıp, yürüme güçlüğü veya ilerleyici nörolojik bulgular eşlik ediyorsa sinirin fonksiyonunun korunması ağrının geçici olarak azaltılmasından daha öncelikli hale gelir.
Akupunktur, bazı sinir kaynaklı ağrı ve nöropatik belirtilerde araştırılmış tamamlayıcı bir yöntemdir. Ancak bilimsel kanıtlar hastalığa göre değişmekte ve bütün sinir sıkışmalarında aynı düzeyde fayda göstermemektedir.
Bu nedenle akupunktur, sıkışan siniri anatomik olarak açan veya standart tedavilerin yerine geçen bir yöntem şeklinde değil; doğru tanı konulduktan ve ciddi sinir hasarı riski değerlendirildikten sonra, uygun seçilmiş hastalarda semptom yönetimine destek amacıyla ele alınabilecek bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir.
Uzun süren ağrı, uyuşma ve karıncalanma şikâyetlerinde en önemli adım, yalnızca belirtilerin azaltılması değil, sinirin nerede ve neden etkilendiğinin ortaya konulmasıdır.
